સત્કર્મ

                 

श्लोकार्धेन प्रवक्ष्यामि यदुक्तम् ग्रंथकोटिभिः
परोपकारः पूण्याय , पापाय परपीडनम् !

( જે કરોડો ગ્રંથોમાં કહેવામાં આવ્યું છે, તે હું અડધા શ્લોકમાં કહીશ. પરોપકાર પૂણ્ય માટે છે, અને પરપીડન પાપ માટે.)

         હું રમણીય સંધ્યાએ દરિયાકિનારે ફરતો હતો. મેં એક માણસને મારાથી થોડોક આગળ ચાલતો જોયો.

         મેં જોયું કે આગળ ચાલતો માણસ વાંકો વળીને કશુંક પકડતો હતો અને પછી પાણીમાં નાંખતો હતો. મને ઘણી નવાઈ લાગી. એકાદવાર કોઈ આવું કરે તો ઠીક, પરંતુ આ માણસ તો મંડી જ પડ્યો હતો.  વારંવાર નીચો નમે, કશું પકડે અને પાણીમાં નાંખે. મારાથી ના રહેવાયું.   હું ઝડપ વધારીને તેની નજીક પહોંચી ગયો. જોયું તો તે દરિયાકિનારેથી સમુદ્રતારા( તારામાછલી) પકડતો હતો અને પાણીમાં નાંખતો હતો.
          હું તેની નજીક પહોંચી ગયો અને બોલ્યો:  “ગુડ ઇવનીંગ !   મને નવાઈ લાગે છે. આ તમે શું કરો છો?”   તે બોલ્યો:  “હું આ સમુદ્રતારાને પકડીને પાણીમાં પાછા નાંખું છું.   તમને ખબર છે ને કે અત્યારે દરિયામાં ઓટ આવી છે એટલે ભરતી વખતે જે સમુદ્રતારા કિનારા પર આવી ગયા તે હવે કિનારે જ પડ્યા રહેશે. ફરી જ્યારે ભરતી આવે અને દરિયાના મોજા તેમને પાછા પાણીમાં ઘસડી જાય ત્યાં સુધીમાં તો બિચારાની શી હાલત થાય? કદાચ જીવે, બાકી તો મરી જાય.  એટલે તેમને પકડી પકડીને હું પાણીમાં નાખું છું.” 

        મેં કહ્યું: “પણ દરિયાકિનારે તો આવા કેટલાય સમુદ્રતારા હશે. કેટલાય પ્રાણીઓ હશે. અને વળી આવા તો કેટલાય દરિયાકિનારા હશે.  તમે કેટલાને પાણીમાં નાંખશો?  આ કામથી શો ફરક પડશે?” 
         તે માણસે અટક્યા વગર પોતાનું કામ ચાલુ જ રાખ્યું. પાણીમાં સમુદ્રતારાને નાંખતા નાંખતા તે હસીને બોલ્યો: “મારે મન ઘણો ફરક પડશે. મને સંતોષ થશે કે એટલાને તો હું બચાવી શક્યો.  કદાચ એમ પણ બને કે મારા આ કામથી તમારા જેવાને પ્રેરણા મળે અને જો તે પણ આવું કામ શરૂ કરે તો થોડા વધારે પ્રાણીઓ બચે.”
       મને થયું કે તે સાચું જ કહેતો હતો.
      “યાદ રાખીએ કે સત્કર્મ  ભલે ને નાનું કે થોડું હોય,તેનાથી ઘણો મોટો ફરક પડે છે.”
       બીજાના હિત માટે થોડુ સારું કામ જરૂર કરીએ.